GaiJin ([info]sulag) wrote,
@ 2006-10-14 23:59:00
Previous Entry  Add to memories!  Tell a Friend!  Next Entry
Одағайлар

 көптен бері жазбай кетіппім :)
қолыма Ахмади Ысқақұлы Ысқақовтың (ақпарат орысша) "Қазіргі қазақ тілі, морфология" деген оқулығы түсті. тамаша жазылған. өзім сияқты, қазақ тілін үйренемін дегенмен интернеттен еш нәрсе таба алмай жүргендер үшін, осы кітаптан біраз үзінділер теріп қойсам, пайдасы болар деп ойладым. ал басталық:

қазақ тілінде неше сөз табы бар екенін білесіз бе? алдымен сөз табы не екенін біледі ме екенсіз?
Сөз табы деп жалпы лексика-грамматикалық сипаттары мен белгілері бәріне бірдей ортақ болып келетін сөздердің тобын атаймыз.

ағылшынша айтсақ, part of speech, орысша болса, часть речи. нақты анықтамасын мынан көріңіз.

сонымен қазақ тілінде барлығы 9 сөз табы бар, атап айтсақ:


сөз табысұрауыағыл.орыс.
Зат есімкім? не?noun имя существительное
Сын есім қандай? қай? (қалай?) adjective имя прилагательное
Сан есім  numeralимя числительное
Есімдік pronoun местоимение
Етістік не істеді? не қылды?verb глагол
Үстеу қалай?adverb наречие
Шылау postpositionпослелог
Еліктеу сөз  imitative wordзвукоподражательное слово
Одағай interjectionмеждометие

Одағай - сөз табы. Одағай сөздер көбінесе адам сезімінің алуан түрлі күйін білдіретін дыбыстар сияқты болып келеді. Бірақ олар жай ғана дыбыстар емес, жұртшылыққа әбден түсінікті болып, белгілі дағды бойынша сөз ретінде пайдаланатын дыбыстар. Олар жұртшылыққа әбден түсінікті болып қалыптасқандықтан, жай ғана дыбыстардың қатарынан шығып, белгілі сөзге айналған.

Мысалы: Уау, жігіттер-ау, бұл қалай?; Па, сабаз, мал болғаныңа!; Түу, қандай тымырсық түн; Е, жолдас, жақсы жатып, жай тұрдыңыз ба?  дегендердегі уау, па, түу, е деген одағайлар үйреншікті сөздерге айналып, жұрттың бәріне түсінікті болып кеткен.

Сонымен ағылшынның wow! деген одағайы қазақ тілінде де бар екен: уау. Бірақ ағылшынның wow!-ы көбінесе жастардың ауызынан шығатын сөз болса, қазақтың уау-ын енді тек қарттардан ғана еститін шығарсың :))
"е" одағайы жапон тілінде де бар. және басқа да күнделікті өмірде қолданатын одағайлары қазақтікіне ұқсас. "е, мынауың не?", "ә, оны қойшы?" дегендері біздікіне келеді. жалпы жапонша мен қазақшаның ұқсас жерлері көп. соған қарағанда, жапон тілін алтай тобына қосатындарды түсінесің.

Одағайлар негізгі және туынды болып екіге бөлінеді. Негізігі одағайларға: ау, па, ей, әй, е, уа, уау, уай, я, пай, ә, о, оһо, ой, ие, аһа, ау, беу дегендер жатады. Бұл одағайлар қайталанып та қолданылады.

Туынды одағайларға: мәссаған, бәрекелді, әттегенай, жаракімалла, масқарай, о тоба, астапыралла, япырмай, ойпырмай, о дариға ... сияқтағандар жатады.

одағай туралы көбірек мыннан біле аласыз

(Post a new comment)


[info]sulag
2006-10-27 03:33 pm UTC (link)
i sent you a message

(Reply to this)

[info]dkzh
2007-04-25 12:25 pm UTC (link)
http://dkzh.livejournal.com/8336.html

mına tuwralı nege bir awız söz aytpaysız?

(Reply to this)

(Anonymous)
2007-10-03 03:01 pm UTC (link)
Есімдіктер туралы жазып қоясыз ба? Әйтпесе тым құрығанда түк таппадым ғой! ал маған курстық жұмысқа өте қажет. өйткені қазақ тілімен салыстыра отырып ағылшын тіліндегі есімдіктерді талдау керек. Алдын ала көп рахмет!

(Reply to this)(Thread)

[info]sulag
2007-11-14 07:07 pm UTC (link)
қазақ уикипедиясында барлығы бар

(Reply to this)(Parent)

Create an Account
Forgot your login?
Login w/ OpenID
English • Español • Deutsch • Русский…